صنایع دستی و سوغات مناطق ايران


صنایع دستی و سوغات استان خراسان جنوبی

1. قالي  : انواع قالي با نقوش سعدي، خشتي ( چهار فصل) ـ کله اسبي ـ ريزه ماهي و ...

2. قاليچه :انواع قاليچه با نقوش کاجي ـ جنگلي ـ گلداني و ... در کاربردهاي زيراندازـ کناره ـ پشتي و ...

3. گليم  :انواع گليم و گليمچه ـ  جوال ـ چنته ( توبره ) - سفره آردي ـ  نمكدان

4. جاجيم  :انواع زيرانداز ـ روفرشي ـ روپشتي ـ دمپايي ـ كوسن ـ انواع كيف و ساك دستي

5. انواع پارچه هاي سنتي  :احرامي بافي ـ برک بافي ـ حوله بافي ـ چادر شب ـ کرباس و ...

6. رودوزي هاي سنتي  :سرمه دوزي  ـ پيله دوزي ـ  خامه دوزي  ـ نقده دوزي ـ  ابريشم دوزي  و ...

7. البسه محلي  :شامل لبـاس محلي عروس و دامـاد و لباس هاي محلي منـاطق روستـايي و عشايري  استان

8. پاي پوش هاي سنتي  :  گيوه بافي و گيوه دوزي و ساخت انواع چَپَت  ـ چاروق  ـ ساغري ـ گالش  و ...

9.  نمد مالي  :ساخت انواع كلاه  نمدي ـ كهنك ( كپنك ) ـ زيرانداز ـ پادري

10.  ترکه بافي :ساخت انـواع سبـد ـ تگيـج و ... از شاخـه هاي سرخ بيـد ( مينـا ) و سافتـرگ (  بادام تلخ)

11. حصيربافي ( بوريا بافي)   :ساخت انواع سبد  ـ  زنبيل  ـ  زيرانداز  بوسيله الياف درخت خرما و ساخت انواع سبد با استفاده از ساقه گندم ( پَخل )

12. خراطي :ساخت انواع پايه  هاي چوبي ميز ، مبل و صندلي  ـ  ني و قليان و ...

3.  سازهاي سنتي  : ساخت انواع تار ـ سه تار ـ سنتور ـ دو تار ـ   دف و ني وتعمير كليه سازهاي سنتي

14. سفالگري :ساخت انواع تنور سنتي ـ گلدان ـ كوزه ـ تقار – كاسه

15. چلنگري (آهنگري سنتي)  :ساخت انواع ابزار آلات فلزي شامل :  زنگوله ـ  ميخ طويله و ...

16. چاقو سازي

17. قفل سازي

18. علامت سازي

19. افزار فلزي ( اسلحه سازي و...)

20. مسگري  :ساخت انواع ديگ هاي مسي ـ آفتابه لگن ـ انواع ظروف ـ ملاقه و كفگير ـ آبپاش

21. حجاري ( سنگتراشي )

ساخت انواع سنگ قبر ـ هاون سنگي ـ  ديزي و ...

22. گچبري سنتي :ساخت انواع مقرنس ـ يزدي بندي و ...

23. گروه پيشه هاي وابسته به صنايع دستيابريشم کِشي  ـ رنگرزي سنتي ـ  رفوگري ـ نخ ريسي و دباغي سنتي

سوغات

خراسان جنوبي داراي محصولات استراتژيك در سطح كشور و جهان مي باشد كه از آن جمله مي توان به محصولات زعفران، زرشك، انار نام برد از ديگر محصولات مي توان به عناب اشاره كرد كه شهرستان بيرجند، بيشترين توليد را در سطح كشور دارد و از ديگر محصولات آلو بخارا، كشك، قره قروت، توت خشك، قالي و ... را مي توان اشاره كرد كه به عنوان سوغات به اقصي نقاط كشور و جهان به عنوان محصولات ممتاز و سوغات عرضه مي شود.

 

صنایع دستی و سوغات استان لرستان

صنايع دستي لرستان در سه نوع متمايز عشايري، روستايي و شهري شکل گرفته‌اند. بيشتر توليدات صنايع دستي عشايري به مصرف خانوار مي‌رسند و کمتر به بازار عرضه مي‌شوند. انواع صنايع دستي عشاير استان لرستان عبارت‌اند از: سياه‌چادر، چيت، قالي و گليم، رنگرزي و جاجيم بافي و عمده صنايع دستي شهري نيز خطراطي، نمدبافي، قلم‌زني، ورشوسازي، قالي، موج و گليم‌بافي هستند.

عسل لرستان كه از نظر مرغوبيت و ارزش غذايى در سطح بالايى ميباشد يكى ديگر از محصولات سوغاتى استان بشمار ميرود

 

صنایع دستی و سوغات استان کرمانشاه


شاخص ترین تولیدات صنایع دستی استان كرمانشاه گلیم، قالی، و گیوه و سازهای سنتی است در كنار آنها صنایع دستی دیگری نیز وجود دارد از جمله: جاجیم بافی، چاقو سازی و ابزار آلات فلزی قلمزنی منبت، معرق، پارچه دستباف، نازك كاری چوب و ریزه كاری چوب، نمد مالی، مصنوعات چرمی، و ساخت زیور آلات محلی، چیغ بافی، فلز كاری، دوختهای سنتی (رودوزی) گلیم گل بر جسته، سفالگری طراحی سنتی، سبد بافی، نساجی (موج بافی و اهرامی بافی) تراش شیشه، رنگرزی سنتی، طراحی فرش، تذهیب، نگار گری، خراطی و مجسمه سازی.
همچنين روغن كرمانشاهى و شيرينى كاك و نان برنجى از معروفترين سوغاتى هاى كرمانشاه هستند.

 

صنایع دستی و سوغات استان گیلان


انواع صنايع دستي که در استان گيلان توليد مي شود عبارتند از: خراطي و نازک کاري چوب، منبت کاري، معرق کاري، حصير بافي، بامبو بافي، مروار بافي، سفالگري و سراميک سازي، نقاشي روي کدو، نمد مالي، شالبافي، ابريشم بافي، جاجيم بافي، گليم بافي، چموش دوزي، قلابدوزي، چادر شب بافي، قالي بافي.

منبت کاري هنري است مشتمل بر حکاکي و کنده کاري برروي چوب براساس نقشه اي دقيق.

خراطي، آن دسته از کارهاي چوبي است که معمولاً با قرار گرفتن چوب برروي دستگاههاي خراطي که طي آن چوب حول مرکزيتي به دوران مي آيد انجام مي شود. 
فرآورده هاي توليدي اين رشته شامل گلدان، قندان، شکلات خوري، آجيل خوري، زير سيگاري، ميان قليان، عصا و ... است.

نقاشي روي کدو

در ليالستان لاهيجان نوعي کدو کشت مي شود که به کدوي قليايي معروف است و در شرايط خاص پرورش مي يابد. ابتدا کدوي نارس را درون قالبي چوبي که جداره آن به شکلهاي زيبا و متفاوت مشبک است قرار مي دهند و دهانه آن را مي بندند به طوريکه فقط ساقه کدو از دهانه قالب بيرون مي ماند. کدو که به تدريج رشد مي کند شکل قالب چوبي را به خود مي گيرد و از داخل روزنه هاي قالب مشبک به بيرون نفوذ مي کند. پس از رسيدن کامل کدو آنرا از ساقه جدا کرده و با احتياط قالب را باز مي کنند و سپس آنرا نقاشي کرده و براي آنکه رنگ آن تيره قهوه اي بشود, آنرا درون ظرف بزرگي با پوست انار و زاج سياه مي جوشانند و سپس قسمتهايي از پوست کدو را که باقي مانده است مي تراشند و در نتيجه نقش و نگار روي آن ظاهر مي شود. اين کدو پس از رسيدن خود به خود توخالي مي شود. از اين محصول بيشتر براي قليان، پايه آباژور و ... استفاده مي کنند.

نمد مالي

نمد به عنوان يکي از زيراندازها و تن پوش هاي سنتي ايران سابقه اي طولاني دارد. ماده اوليه مورد نياز براي تهيه نمد بطور معمول ضايعات پشم و کرک قالي است.
از معروف ترین سوغات گیلان کلوچه و زیتون می باشد.

 

صنایع دستی و سوغات استان آذربايجان غربی


در اين استان انواع فرش، گليم، صنايع چوبي و پارچه‌هاي دستي توليد مي‌شود و علاوه برآن كارگاه‌هاي صابون‌سازي نيز در سطح استان فعاليت دارند. از اين ميان، بافته‌هاي دستي و صنايع چوبي مانند انواع مجسمه‌‌هاي حيوانات، وسايل شطرنج، جعبه‌ و ميز آرايش بانوان و نقاشي روي چرم داراي شهرت ملي است.

صنايع دستي اين استان عبارتند از: بافت انواع قالي، گليم، جاجيم، سجاده، چادرهاي كتاني و شال‌گردن، ريسندگي و بافندگي به شيوه سنتي و توليد جوراب‌هاي پشمي، عرقچين، كلاه و دستكش، حصيربافي، سبدبافي، كوزه‌گري و صنايع چوبي.

 

صنایع دستی و سوغات استان مازندران


هنرهای سنتی مازندران تبلور ویژگیهای اعتقادی و آداب و فرهنگ مردم این مرز و بوم است و بر اثر نیاز آنان شکل پذیرفته است و از جمله آنها می توان به صنایع چوبی(لاک تراشی) اشاره کرد که مجموعه ای است از وسائل روزمره زندگی همچون دانه پاش

 

صنایع دستی و سوغات استان سمنان

نمد مالی

یکی دیگر از صنایع دستی که قدمتی دیرینه در استان سمنان دارد، نمد مالی است. وضعیت فعلی تولید نمد در استان سمنان از نظر کمی و کیفی بسیار مطلوب است و مراکز تولید نمد در استان، شهرستان سمنان، دامغان و روستای ابرسیج شاهرود است. مواد اولیه مصرف شده در نمد مالی پشم است که در اندازه های مختلف تهیه می شود. آنچه در نمد مالی می توان مشاهده کرد، ذوق و هنر، به همراه تحرک تولید کننده است. تولیدات این زحمت کشان علاوه بر استفاده شخصی به روستاهای شمالی استان و شهرستان مازندران ارسال می شود.

چاپ قلمکار

چاپ قلمکار، گونه ای از چاپ سنتی روی پارچه بافته شده است. برای نخستین بار، قلم کار سازان ایرانی برای دسترسی به تولید بیشتر و ایجاد هماهنگی و یکنواختی نقش ها، استفاده از مهره های چوبی را جایگزین استفاده از قلمو ساخته اند. برای فراهم آوردن امکاناتی به منظور استفاده مردم، قلم کار را که در گذشته فقط برای روی پارچه های پشمی و ابریشمی انجام پذیر بود بر انواع پارچه از قبیل متقال، کتان، چلوار و کرباس انجام دادند. در حال حاضر چاپ قلم کار به وسیله قالب های چوبینی که دارای نقوش برجسته است انجام می شود. در حقیقت رکن اصلی قلمکار سازی را قالب سازی تشکیل می دهد که معمولاً توسط افرادی که حرفه و تخصصشان قالب تراشی است به تفکیک رنگ و حداکثر در چهاررنگ روی چوب های گلابی و زالزالک تراشیده می شود گروهی از هنرمندان در رشته هایی چون ریشه تابی که پارچه زیر ساخت قلمکار را آماده می سازند یا صحرا کاری که کارهای رنگرزی، سفید گری، بخار و شستشوی پارچه های قلمکار را به عهده دارد به فعالیت مشغولند. مهمترین مرکز این صنعت در استان در شهرستان دامغان قرار دارد که ماهانه مقادیر هنگفتی انواع رومیزی، پرده، سفره و سایر محصولات قلمکار تولید و برای صدور به خارج از کشور آماده می کند.

سفالگری و سرامیک

سفالگری از مهمترین و قدیمی ترین دست ساخته های بشر است. آثار سفالی برخلاف آثار یافته شده فلزی، چوبین در زیر خاک فاسد نمی شود و به خاطر این حالت استثنائی، به اطلاعات گویا درباره آن می توان پی برد. صنعت سفالگری در استان سمنان از پیشینه معتبر برخوردار است . به طوری که دکتر اریک اشمید هنگام حفاری در اطراف دامغان امیدوار به کشف شهر افسانه ای هکاتوم پلیس یا شهر صد دروازه بود ، اگرچه موفق به کشف بقایای شهر مورد نظرش نشد ، ولی به مجموعه ای از بهترین فراورده های صنعتگران دو تا سه هزار سال قبل از میلاد مسیح دست یافت . این فراورده ها شامل کوزه های بزرگ به اشکال هندسی و دارای لعاب قهوه ای روشن و کرم بودند . از آنجا که زمینه های لازم برای صنعت سفالگری در اکثر نقاط استان فراهم بوده، این صنعت با وجود فراز و نشیبهای تاریخی، به حیات خویش ادامه داده است کارگاه سفال گری و سفال سازی قان بیگی در شاهرود از اهمیتی ویژه برخوردار است.

دستباف ها

مردمان این سرزمین پارچه های مورد نیاز خویش را با دست های هنر آفرین خود تهیه می کردند که از نظر تنوع رنگ، نقش، طرح و شیوه های بافت شگفت انگیز بود.

دستبافی شامل تولید پرده های سنتی و هنری و حوله و شال گردن و پارچه های متقال زیر ساخت قلمکار است که در استان رایج است. علاوه برآن جاجیم، چادر شب، پلاس و چوفا (چوخا) که عمدتاً توسط روستائیان و عشایر تولید می شود، از دیگر صنایع دست باف مردم استان است. ماهانه مقادیر قابل توجه ای از این تولیدات به استان های دیگر و مراکز ارسال می شود. شهرستان سمنان به ویژه سرخه، مهدی شهر، فولاد محله و روستاهای شهرستان دامغان و روستاهای بسطام از مراکز تولیدات جاجیمچه و دستباف استان به شمار می روند.

آلو وگردو از سوغاتی های معروف شهمیرزاد است. پسته دامغان از بهترين سوغاتى‌هاى اين استان مي باشد.

 

صنايع دستي و سوغات استان قم

صنايع دستي استان قم به سه دسته شهري، روستايي و عشايري تقسيم مي‌شود. مرغوب‌ترين و بهترين آن‌ها به دليل وجود امكانات كافي؛ صنايع دستي شهري است. بافت قالی به خصوص قالی‌های ابريشمی، ازجمله مهم‌ترين صنايع دستی رايج قم است. قالی‌های طرح قم از ارزش ويژه‌ای در داخل و خارج از کشور برخوردار هستند. سراميک، ظروف سفالی، منبت كاری، درودگری، رنگرزي، آجر‌پزی و صنايع دستی سنگی (شامل ساخت انواع ظروف سنگی ، گچی ، سراميک و اشياء تزيينی چينی) ديگر صنايع دستی استان قم را تشکيل می‌دهند. در این میان صنايع دستي شهرستان قم شامل قالي‌بافي، سفال‌گري، سراميك‌سازي، معرق كاري، كاشي‌سازي، كاشي هفت رنگ،‌ درودگری، آجرپزی، صنايع دستی سنگی (شامل ساخت انواع ظروف سنگی ، گچی ، سراميک و اشياء تزيينی چينی، رنگرزي و كليه‌ امور مربوط به توليد فرش، منبت‌كاري، گچبري دستي، آيينه‌كاري، نقاشي، طراحي، شعربافي، گليم بافي، جاجيم بافي، مرواربافي و سوزندوزي است .


درودگري:

دست ساخته‌های چوبی هنرمندان استان قم نظیر منبت‌کاری روی ضریح‌ها، صندوق‌ها، منبرها، درهای زیارتگاه‌ها خياطی پایه میز صندلی، کار آلات‌سازی و گره چینی روی تخت و پوشش طاق‌ها مي باشد. 
صنعت سنگ بري: صنعت سنگبری در ارتباط با فرآورده‌های معدنی است در این هنر بعضی از اشیا سنگی توسط سنگ‌برها ساخته می‌شود. این اشیا عبارتند از هاون سنگی، ظروف، اشیای تزئینی و...


سرامیک و کاشی‌سازی:

نواحی دشتی این استان به خصوص اطراف جاده کاشان از خاک بسیار خوبی برخوردار است. وجود همین خاک مرغوب موجب رونق هنر سرامیک‌سازی، کاشي‌سازی، سفال‌گری و آجرپزی در قم شده است.


قالي:

قالی قم هنوز دارای محبوبیت ایرانی و جهانی است. قالی‌های قم با طرح‌های سنتی و ابتکاری، اغلب از جنس ابریشم در ا بعادی کوچک که برگرفته از ویژگی خاص قم به عنوان شهری زیارتی است، بافته شده و از آنجا که هر دار قالی اغلب توسط یک بافنده مدیریت می‌شود، دارای بافتی یکدست و یکنواخت است . شهر قم دارای کارگاه‌های مجهز برای انجام عملیات تکمیلی قالی نیز هست و هنوز هم از نواحی مختلف ایران برای پرداخت و سر راست کردن قالی به این کارگاه‌ها مراجعه می‌شود . 
سوهان مهم‌ترين سوغاتي استان قم است. مهر و تسبيح نيز از ديگر سوغات استان قم است.


صنایع دستی و سوغات استان کهگیلویه و بویراحمد

صنایع دستی عشایر استان کهگیلویه و بویراحمد همانند دیگر عشایر ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار است و چون دامپروری و پرورش دام یکی از محورهای اصلی زندگی آنهاست. پشم و موی حاصل از طریق دامداری به مصرف تهیه و تولید صنایع دستی و دستبافت های متعددی می گردد. که عشایر این خطه می توانند علاوه بر مصرف شخصی، بخشی از آنها را به عنوان صنعت دستی به جامعه غیرعشایری عرضه کنند.

از جمله این صنایع دستی می توان به قالی و قالیچه، گلیم، گبه، خورجین، جاجیم و … اشاره نمود.

انواع محصولات كشاورزى مانند گردو عسل روغن محلى لبنيات سيب انگور نيز از جمله سوغات اين استان به شمار مى آيند

 

صنایع دستی و سوغات استان بوشهر

با توجه به وضعيت خاص اقتصادي در استان بوشهر صنايع دستي و بويژه صنايع دستي روستائي از گذشته داراي نقش تعيين كننده و مهمي در معيشت روستائيان منطقه بوده و بيشتر ساكنان نواحي روستايي به علت محدود بودن بخش كشاورزي و بيكاريهاي فصلي ناشي از آن كوشيده اند تا از امكانات موجود و مواد اوليه اي كه طبيعت در اختيار آنان قرار داده است به عنوان وسيله اي براي كسب در آمد بيشتر و امرار معاش استفاده كنند و به توليد محصولاتي مانند قالي، گبه، عبا، گليم، حصير، سفال، گيوه، مشك، دولچه، زنبيل، سبد، تور، سوزن دوزي، نساجي و مصنوعات رودوزي شده اقدام كنند.

گبه بافي :

برجسته ترين صنعت دستي و خانگي استان بوشهر كه تقريباً در بيشتر نقاط روستايي و حتي شهري رايج بوده و شغل اول يا حرفه دوم تعداد زيادي از خانوارها محسوب مي شود، بافت گبه است.

گليم بافي :

تقريباً در بيشتر نقاط روستايي رايج است. فصل بافت گليم معمولاً در زمستان مي باشد و خانواده هاي روستايي در كنار ساير فعاليتهاي كشاورزي و دامپروري، از اوايل پاييز كه فصل چيدن پشم گوسفندان آغاز مي شود خود را براي شروع كار درزمستان آماده كرده و تدريجاً شستشو، ريسيدن پشم و رنگرزي را آغاز مي كنند و در اوايل ديماه بكار بافت مي پردازند. تار گليم هاي روستايي اغلب از موي بز كه داراي استحكام بيشتري مي باشد انتخاب مي شود. ولي پود مصرفي تماماً ار پشم است.

لنج و قايق سازي ( گلافي):

لنج و قايق سازي از قديمي ترين و مهمترين صنايع دستي بوشهر محسوب مي شود كه سابقه آن به دوره افشاريه مي رسد. نيروي شاغل در اين بخش منحصر به همان سازندگان لنج و قايق ( گلافان ) قديمي مي گردد. مصالح اوليه مورد نياز چوبهاي جنگلي مقاوم در مقابل رطوبت براي اسكلت و تخته هاي مرغوب هندي به نام ( ساي ) براي بدنه آن است و بقيه از محل تأمين مي شود.

معروفترين سوغات استان بوشهر شامل خرما مسقطي، شيره خرما و ارده ماهي و ميگو است.

 

صنایع دستی و سوغات استان زنجان

دراستان زنجان رشته های مختلف صنایع دستی رواج دارد. از آن جمله گلیم بافی در ابهر, قیدار و زنجان روستاهای آن گیوه دوزی ابریشمی و نخی در انگوران و زنجان, چاروق دوزی در شهر زنجان, رنگرزی در ابهر, زنجان, قیدار, سفالگری در روستای قلثوق, ملیله کاری شامل سینی, سرویس بشقاب کاسه و وسایل مصرفی در شهر زنجان, ساخت انواع چاقو و کارد و قندشکن در زنجان, جاجیم بافی نواری در طارم علیا و ماه نشان, انگوران, کیسه بافی حمامی, نواری در انگوران, ماه نشان, قیدار و حکاکی روی مس در شهر زنجان را می توان نام برد. ضمن آنکه باید گفت قالی بافی از جمله هنرها و حرفی است که در اکثر شهرها و روستاهای استان زنجان رونق و رواج دارد. اما شهر زنجان با آثار فلزی و بویژه چاقوهای زیبا و تنوع آن مشخص می شود و نام زنجان, اینگونه آثار هنری را به ذهن متبادرمی سازد.

ملیله سازی

ملیله سازی از جمله ظریف ترین رشته های فلزکاری و یکی از برجسته ترین صنایع فلزی ایران است. قدیمی ترین ملیله ایران به روایت اکثر محققان مربوط به سالهای 550 تا 330 ق.م. (دوره هخامنشی) است. متأسفانه به دلیل آن که اکثر اشیاء ملیله به منظور استفاده مجدد ذوب شده اند, نمونه های زیادی در دسترس نیست و تنها از دوره قاجاریه مقداری سرقلیان, گیره استکان و سینی در اندازه های مختلف باقی مانده است. ملیله سازی در زنجان بیش از 100 سال سابقه دارد و از اواخر دوره فتحعلی شاه قاجار شخصی به نام حاج اسداله طرح برگ فرنگ را در ملیله ابداع و سبک خاصی را شروع کرد.

نقوش رایج در ملیله کاری زنجان عبارتند از: دندانه, تابیده, جقه, یا بته ترمه, ریزه جقه, برگ فرنگ, برگ, غنچه, پیچ, پیچک, سه چشمه و یک چشم ملیله. تولیدات ملیله زنجان شامل گیره شربت خوری, گلاب پاش, قاب عکس, جاسیگاری, بشقاب, شکلات خوری, شیرینی خوری, زنجیر (که به آن کلافه ای می گویند) گل سینه, گوشواره و قاب عکس است. ملیله سازی زنجان در سطح کشور نیز شناخته شده بوده و دارای اعتبار خاصی است.

از جمله صنایع دستی رایج و بسیار مهم در شهر زنجان است. این صنعت از دوره صفویه به بعد رونق چشمگیری داشته و تا امروزه نیز با دگرگونی های فراوان در زنجان ادامه دارد.

چاقو سازی

مشخصات مشترک چاقوهای زنجان عبارت است از: ظرافت, تناسب, هنرنمایی در فن آبکاری و قدرت برش آن. هر چاقو شامل قطعات تیغه, فنر (در چاقوی ضامن دار دو فنر وجود دارد به نام فنر بزرگ و فنر کوچک), آستری (دو تکه است و همه قطعات چاقو روی آن سوار می شود), روکش دسته, باربند (قسمتی برنجی که روی آستری است و لولای تیغه در آن قرار دارد.)

انواع چاقوها عبارتند از: چاقوی ساده, ضامن دار, چاقوی میوه خوری, چاقوهای مرکب, کاردهای شکاری, کاردهای قمه ای, کاردهای کمری, کاردهای آشپزی و قلم تراش. از نکات جالب توجه آن که در هنر چاقوسازی به علت احتیاج به نیروی بدنی, اکثر استادکاران جوان بوده و استادکاران قدیمی فقط به کار آموزش مشغول هستند

چاروقی که هم اکنون در زنجان عرضه می شود, به صورت یک صنعت دستی ظریف و تزئینی کاربرد دارد و به کلی با چاروق های قدیمی متفاوت است. چاروق قدیمی زنجان, نوعی پای پوش بوده است که از چرم خام ساخته شده و در روستاها بیشتر مورد استفاده چوپانان قرار می گرفت و اغلب بدون پاشنه بوده و با تسمه هایی به ساق پا پیچیده می شد. در سالهای اخیر در زنجان نوعی چاروق ساخته می شد که رویه آن چرم قرمز رنگی (که دباغان زنجان تهیه می کردند) است و معمولاً هم بدون بند و تسمه بوده و نوکی عقابی و برگشته دارد. این نوع چاروق که تولید آن از حدود 30 سال پیش نیز رواج داشت, اینک کمتر تولید می شود. چاروق کنونی زنجان فرم و شکل خاص و ظریفی دارد و دارای حالتی زینتی بوده و بیشتر برای راه رفتن روی قالی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

سوغاتی های تبریز

لبنیات آذربایجان بویژه لبنیات دره لیقوان

سیب زنوز

عسل طبیعی کوهستان سهند

آجیل مخصوص تبریز از دیرباز مرغوبیت جهانی داشته و از بهترین محصولات ایران تولید می شود. انواع خشکبار از قبیل برگه هلو، زردآلو، آلو خشک که در شهرستان های جنوبی بخصوص در مراغه تولید می شود طرفداران بیشماری دارد.

قورابیه تبریز

نوقا

اریس

شیرینی کنجدی

شکلات تسبیحی

سوجوق مراغه

باسلیق مراغه

میان پر گلابی عجب شیر- مراغه

میان پر زردآلو مراغه - عجب شیر

میان پر انجیر کردشت و روستاهای حاشیه رودخانه ارس

حلوا گردویی اسکو

دوشاب (شیره انگور) اسکو

گل سرخ تبریز و روستاهای دامنه سهند

مربای گل (گل محمدی) تبریز

ترشی ذغال اخته شهرستان کلیبر

برگه زردآلو و آلبالو شهرستان مرند

قالیچه های خوش نقش تبریزی:

ریزبافت ترین فرشهای ایران در تبريز بافته مي شود. گره با قلاب و از نوع متقارن (تركي) و پودگذاري بصورت دو پوده (مانند كليه نواحي ترك زبان) است. تار فرش تبريز اغلب پنبه اي و بسياري مستحكم و با دوام و پود و پرز پشم است. اما فرشهاي ابريشمي نيز بصورت گل ابريشم، تمام ابريشم و يا چله ابريشم بافته مي شود و قاليچه هاي چله ابريشم تبريز در نوع خود از بهترين فرشهاي ايران است كه قسمت عمده ابريشم آن از خراسان و تهران تهيه مي شود.

فرش و گليم از قديم الايام قالى هاى تبريز به ظرافت و قالى هاى هريس به با دوامى مشهور بوده است. گليم و جاجيم و ورنى است كه بوسيله هنرمندان عشاير استان در مناطقى چون كليبر و اهر بافته مى شود.


سوزندوزی ممقان:

ارزنده ترین صنعت دستی ممقان، سوزندوزی است . این هنرصنعت که تولیدش در انحصار زنان و دختران خانه دار است و مواد اولیه ی مورد نیازش را فقط نخ ابریشم رنگین و پارچه ی دبیت و متقال تشکیل میدهد، در ممقان سابقه یی چندان طولانی ندارد و در گذشته تولیدات دست اندرکاران را بیشتر نوعی کلاه که دارای مصرف محلی بود تشکیل می داد. ولی در حال حاضر از این هنر علاوه بر کلاه برای تهیه ی زیر لیوانی، کمربند، کفش، جلیقه و سالفت (نوعی رومیزی که دارای ابعاد متفاوتی است و معمولا در وسط میزهای بزرگ گسترده میشود)، استفاده به عمل می آید.

ورنی بافی عشایر ارسباران- کلیبر که بوسیله هنرمندان عشایر استان در نقاط روستایی و شهری اهر و کلیبر توسط زنان بافته می شود. 

صنایع دستی و سوغات استان ایلام

قالی بافی

مواد اوليه بكار رفته در اين گونه زير انداز عمدتاً از ابريشم بوده كه در بيشتر موارد به صورت تمام ابريشم و در پاره ای از مواقع از كرك و ابريشم با پشم در بافت فرش استفاده می شود. امروزه بخش عمده ای از زير اندازهای سنتی كه در استان استفاده می شود را فرش های گل ابريشم با رج شماره بالای 40 و در اندازه های ذرع و نيم(100×150) و قاليچه(140×220) تشكيل می دهند كه عمدتاً در شهرستانهای دره شهر و ايوان از توابع استان ايلام بافته می شود.

گليم نقش برجسته

اين بافته از نظر اصالت و توليد مهمترين و شاخص ترين صنعت دستی استان ايلام است كه زمينه آن گليم ساده و نقوش آن گره كامل قالی است كه طبيعتاً بعد از بافت نقوش آن برجسته تر از زمينه است در ساير مناطق ايران از جمله اراک، كرمانشاه نيز بافت   اين گونه گليم انجام می شود ولی اصالت آن مختص به استان ايلام بوده و برای اولين بار بافت آن در روستای زنجيره از توابع شهرستان شيروان چرداول استان ايلام شروع شده است.

نمد مالی

به دليل بافت عشايری اين استان و تامين مواد اوليه (پشم) مورد نياز در داخل منطقه، نمد مالی از رونق خوبی برخوردار است. البته به دليل تاثيرات جوی، اين حرفه فصلی بوده و از اول تابستان تا ابتدای ماه سوم پائيز به مدت پنج ماه در سال انجام می گيرد و فرايند توليد شامل در هم تنيدن الياف طی مراحل حلاجی كردن پشم، لوله كردن و كوبيدن آن است كه در نهايت منجر به توليد نمد زير انداز، كلاه نمدی و پالتوی (كپنک) خواهد شد. اين حرفه عجين با سر انگشتان نمد مالان سخت كوش ايلام، ايوان، دهلران و آبدانان است.

موج بافی

بافت جاجيم بدون گره است و تقريبا در تمام نقاط باختری ایران كاربرد دارد. از موج يا جاجيم به عنوان رخت خواب پيچ و جانماز و ... استفاده می شود. موج از پشم ريسيده شده بافته می شود. جاجيم را به شكل نوارهای دراز و باريک می بافند و سپس هر نوار را به هم می دوزند و تقريباً چهار تا نوار تشكيل يک جاجيم را می دهند. در سطح و روی جاجيم فقط تارها ديده می شود و پودها زير تارها مخفی می ماند.

احرامی بافی

يكی از دستبافته هايی است كه ماسوره اساس كار آن است و ماكو با الياف نخی در اين نوع بافته به كار می رود و از خامه پشمی رنگرزی شده به عنوان مواد اوليه آن استفاده می شود. بافت اين هنر- صنعت در ايلام، ايوان و مهران انجام می شود و با توجه به تعيين شهر مرزی مهران به عنوان مسيری برای اعزام و تردد زائران كربلای معلی، بافت اين گونه دست بافته ها برای سجاده اهميت بيشتری يافته است.

از دیگر سوغاتی های مهم این استان می توان به موارد زیر اشاره نمود:

روغن حيواني و كره محلي با طعم بسيار لذيذ، عسل كوهي و ناب مناطق سورگه و شلم، كشک، كنجدو گردو، شيريني پژي بر ساق، شيريني كله كنجي، شيريني كاک، حلوائي بگل (تركيبي از پودر كشک و خرما)، کله کنجی، گمکه، جاجیم، نمد، سیاه چادر و همچنین ترخينه، كه با توجه به مواد به كار رفته در آن درمان بسيار خوبي براي سرما خوردگي است و سقز محلي (شيره درخت بنه) كه به وفور در كوه ها ي استان وجود دارد.

 

صنایع دستی و سوغات استان هرمزگان

صنایع دستی استان هرمزگان از جمله صنایعی است که بیش تر جنبه مصرف محلی داشته و شامل: سفال گری، گلابتون دوزی، شک دوزی، شیریكی پیچ، خوس دوزی، بادوله دوزی، چادرشب بافی، قالی بافی، سبدبافی، حصیربافی، سوزن دوزی، صنایع صدفی، عبادوزی، درب و پنچره چوبی، كرچاب، خورجین، ملیله دوزی دور لباس، كوزه سازی و صنایع دستی دریایی هم چون لنج سازی است. صنایع دستی موجود در استان هرمزگان عمدتاً فصلی بوده و ۹۰ درصد تولیدکنندگان را زنان تشکیل می دهند.

گلابتون دوزی

زردوزی که در نقاط مختلف ایران به «کم دوزی»، «گلدوزی»، «برودری دوزی» و «کمان دوزی» شهرت دارد، در اکثر نقاط ایران رواج دارد و در استان هرمزگان بویژه شهرهای بندر لنگه، بندر عباس و میناب رونق بسیار دارد. از گلابتون دوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوار های زنانه، سر آستین، پیش سینه، دور یقه، لبه پرده، دیوارکوب، پشتی، کوسن، سجاده، جلد قرآن و تابلو استفاده می کنند و در صنعت دوخت طرح های زیبا و منقش بر روی پارچه با نوارهای طلایی، گلابتون دوزی نام دارد و در تزیین لباس های محلی زنان به كار می رود. طرح اصلی آن از لباس های محلی زنان هند و بنگال اقتباس شده است. لباس های گلابتون دوزی بیش تر جنبه ی مصرف محلی دارند اما در حال حاضر به خاطر زیبایی نقوش و راحتی این لباس مورد توجه زنان دیگر نیز قرار گرفته اند. ابزار كار گلابتون دوزی عبارت اند از: قلاب، مداد، كپیه، چهار پایه یا هاون چوبی.

قالیبافی

مناطق تولید قالیبافی در استان هرمزگان عبارتند از: بندرعباس, روستای درتوجان و بخش حاجی آباد. اغلب تولیدکنندگان را عشایر اسکان یافته ایلهای افشاریه ورائینی تشکیل داده که به تولید و تهیه انواع قالی و قالیچه, رویه پشتی و چنته مشغول هستند. تولیدکنندگان معمولاً پشم مورد نیاز خود را از سیرجان خریداری کرده و خود به ریسیدن و رنگرزی آن اقدام می کنند. نوع گره رایج "گره فارسی" است و نقشه هایی که در بخش حاجی آباد و روستای "درتوجان" بافته می شود نقشه های افشاریه است که به نامهای بوته شاهی، ماه و ستاره ای, سه کله, خشتی, گنبدی, شکارگاه, بچه بغل, سماوری و ... معروف هستند.

حصیربافی

حصیرهای بافته شده برای فرش زیرپا، پوشش سقف خانه ولوازم خانگی مورد استفاده قرار می گیرد. از حصیر بافی باید به عنوان رایج ترین و معمول ترین صنعت دستی استان هرمزگان نام برد، چرا که ماده اولیه مورد نیاز حصیر بافی برگ درخت خرما بوده اما در بعضی از آبادی های كرانه ای از نی هم حصیر می بافند و به حد وفور در اختیار صنعتگران است و تولید انواع فرآورده های حصیری که کاملاً جنبه مصرفی دارد در استان شایع است. روستاهای میناب، یشاگرد، بندر لنگه و اطراف آن از مناطق مهم بافت حصیر است که اکثر کار آن توسط زنان و دختران منطقه صورت می گیرد. مواد اولیه مورد مصرف عبارت است از برگ درخت خرما(پیش مُغ) و ضایعات درخت خرما و گیاهی به نام "مور". حصیر بافان میناب در روستاهای بهمنی، چلو، نصیرابی، محمودی و قاسم آباد ساکن هستند.

خوس دوزی

این هنر به کمک نوارهای نقره ای باریک و برروی پارچه توری ریز بافت تجلی یافته و گاه ستاره هایی فلزی برروی پارچه می نشانند، و ازآن برای تزئین مقنعه، دستار(چادر زنانه) استفاده می شود. پارچه مصرفی معمولاً به رنگ های سیاه، سفید، سبز و زرشکی است که هر دو روی پارچه شکل یکسان دارند.

شک دوزی

نواری است كه با نخ های طلایی و نقره ای فلزی بافته می شود و بیش تر برای آستین، لبه و دور یقه پیراهن زنانه مورد استفاده قرار می گیرد. ابزار كار شامل: هاون چوبی، قرقره، نوار فلزی طلایی و نقره ای است.

كم دوزی

نوعی هنر دستی مخصوص استان هرمزگان است که در شلوار زنانه، پشتی، پارچه های گل دار و روكش لباس استفاده می كنند و به جای نخ معمولی از نخ ابریشم و از زری كه بهترین آن نقره است، بهره می برند.

كلاه دوزی

این هنر بیش تر بین ساكنان عرب زبان هرمزگان رواج دارد. بدین ترتیب كه به وسیله قالبی ویژه پارچه را با نشاسته آغشته ساخته تا شكل بگیرد. سپس به وسیله نخ سفید ابریشمی به فاصله معین و با طرح گل های گوناگون، پارچه را به وسیله خار مانند كه از نقره نوک تیز است یا خار درخت خرما سوراخ می كردند و پیرامون آن را با ظرافت می دوختند و برای هر طرح و نقشه ای كه روی پارچه می دوختند، نامی انتخاب می كردند مانند:كلا ملباری، بوشهری، جلد ساعتی و مرغ شاه. بهترین گونه آن ها، كلاه مرغ شاه بود همه گونه های كلاه را «كلاه نجومی» می گفتند.

سوزن دوزی

سوزن دوزی که در ناحیه بشاگرد رایج است. نوع دیگر از رودوزی است که فقط در بخش "بشاگرد" و توسط زنان و دختران روستایی به شیوه زنان بلوچ انجام می گیرد و دلیل آن نزدیکی منطقه به استان سیستان و بلوچستان است.

چادرشب بافی

چادرشب بافی یا "کاربافی" از دیگر صنایع دستی استان هرمزگان است که در روستاهای کلیبی و سرریگان از توابع میناب و روستاهای سیروئیه, احمدیه و فارقان رواج دارد و صنعتگران این رشته در تمام طول سال به فعالیت اشتغال دارند.

توربافی

از آنجا كه تور ابزار اصلی صیدماهی است. مردم محل به ویژه كسانی که از راه ماهی گیری زیست می كنند؛ به بافتن تور می پردازند. توربافی هنری ارثی و نیاكانی است كه به گونه دستی و ابتدایی رواج یافته است. در حال حاضر تور مورد نیاز صیادان توسط شیلات جنوب تامین می شود اما هنوز در برخی از آبادی ها و بندرهای هرمزگان توربافی رواج دارد.

گرگورسازی:

گرگور، تله سیمی به شكل نیم دایره است كه به عنوان وسیله اصلی صید ماهیان كف زنی از آن ها استفاده می شود. گرگور سازی در حال حاضر به جهت كمبود و گرانی سیم ویژه آن كه وارداتی است رونق گذشته را ندارد ولی در صورت تهیه سیم آن در آبادی های صیادی، جزیره ها و بندرهای هرمزگان كم و بیش رواج دارد.

بادله دوزی

بادله دوزی یا "تلی بافی" عبارت است از بهم پیوستن چند نوع زری با یکدیگر به صورتی که زری بزرگ دروسط و زری های کوچک در اطراف قرار می گیرند. بادله به شکل نوارهایی با پهنای ۱۵ سانتیمتر تولید می شود که معمولاً برای لبه شلوارهای زنانه مورد استفاده قرار می گیرد.در این صنعت دستی، چند نوع زری دوزی را به هم می دوزند و از این راه پارچه ای به دست می آید كه بادوله نام می گیرد.

خرسک بافی

خرسک عبارت است از بافت نوعی فرش با پرزهای بلند و درشت بافت که بافت آن با رنگ های بسیار محدود انجام می شود. در بافت سنتی آن از رنگ طبیعی پشم استفاده می شده است. پرز, تار و پود کلفت آن از پشم است و از پود رو استفاده نمی شود. در قدیم از آن به عنوان روانداز استفاده می کرده اند. امروزه از این نوع بافت برای تولید پادری و کناره در اندازه های مختلف استفاده می کنند. نقوش خرسک معمولاً هندسی بوده و بافت آن در روستای "درتوجان" رواج دارد.

شیریکی پیچ

از دیگر تولیدات استان هرمزگان شیریکی پیچ را می توان نام برد که مرکز تولید آن روستاهای بخش حاجی آباد بوده و دلیل رونق آن همسایگی منطقه با استان کرمان است.

چنته بافی

چنته بافی در منطقه وشاگرد به وسیله دارهای زمینی و توسط زنان انجام می شود. نقش ها اغلب به صورت هندسی و ذهنی بافت است. اطراف چنته را به وسیله صدف های دریایی و منگوله های رنگی تزئین می کنند. از چنته بیشتر برای تزئین کپرها استفاده می شود.

سفال گری

سفال گری بیش تر در شهرستان های بندرعباس و میناب رواج دارد. بیش تر سفال گران این استان؛ خاک مورد نیاز خود را از درون روستاهای پیرامون تامین می كنند


صنایع دستی و سوغات استان کرمان

حصیر بافی

روش كار بدين ترتيب است كه پس از جدا كردن شاخه هاي درخت مورد نظر و خشك كردن آنها به وسيله اصل اوليه بافت يعني درگير شدن تار و پود.

عريض دوزی

عريض پارچه دستباف پشمی و نسبتاً ضخيم است که برروی آن زنان پته دوز، پته دوزی انجام می دهند. در گذشته از عريض استفاده های ديگری نظير کت و پالتو می شد ولی امروزه مصرف عريض بسيار کم شده و حتی در پته دوزی نيز محدود شده است

شال بافی

شال بافی يکی از رشته های قديمی و اصيل صنايع دستی در "هوتک" کرمان است. معمولاً خانگی است و کارگاه در خانه قرار دارد

قاليبافی

کرمان از مراکز مهم قاليبافی ايران به شمار می آيد . اين شهر در آغاز قرن بيستم ميلادی يکی از معروفترين مراکز قاليبافی جهان به شمار می آمده است، چنان که در آستانه جنگ جهانی اول تعداد دارهای قالی در اين استان به بيش از پنج هزار می رسيد. طرح و رنگ در قالی کرمان اهميت بسيار دارد، طرحهای معروف قالی کرمان عبارت است از: شاه عباسی، افشان، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و قاب قرآنی .

مسگری

مسگري كه يكي از شعبات فلزكاري است بنابر حدس باستان شناسان در حدود سه تا پنج هزار سال سابقه دارد. در واقع مي توان گفت كه اولين اشياي فلزي ساخته شده به دست بشر مصنوعات مسي چكش كاري شده و كوچكي بوده كه به نيمه اول هزاره چهارم پيش از تاريخ تعلق دارد. در آخرين قرون دوران نوسنگي، انساني كه موفق به تهيه ابزار مورد نياز خود از سنگ شده بود، حسب اتفاق به عنصري برخورد كه نه تنها هنگام ضربه خوردن نمي شكست بلكه قابليت ذوب، چكش خواري و تغيير فرم را نيز داشت .

گلیم بافی

توليد گليم در جوامع عشايري و روستايي تقريباً حالت حرفه اي غير دايم و فصلي دارد و بافندگان آنكه اكثر زنان و دختران خانه دار هستند . توليد گليم لااقل 7000 سال دارد.

ترمه بافی

از ديگر صنايع دستی رايج در استان کرمان ، بايد از ترمه بافی ذکر نام کرد که البته توليد آن حد ناچيزی بوده و تنها به چند صنعتگر هنرمند محدود می شود .

قلم‌زني

قلم‌زني نيز هنري است كه در آن توسط نوك ظريف قلم فولاد و ضربات ماهرانه چكش‌هاي سبك بر روي سطح فلز نقش‌آفريني مي‌شود . به گفته اساتيد اين رشته هنر قلم‌زني در ابتدا مخصوص كرمان بود و به صورت خطوط ساده و يا خطوط موج دار دور ظرف گرد مانند بشقاب و كاسه به كار مي‌رفت اما اين هنر بعد از وارد شدن به اصفهان كه طرحهاي متنوع را رونق بخشيدند، به اوج خود رسيد.

معرق چوب

معرق در لغت به هر چيز رگه‌دار گفته مي‌شود . اين هنر ابتدا براي تزيين سطح ميز، بوفه، درها و تكيه‌گاه صندلي به كار مي‌رفت اما امروزه در تابلوها و موارد بسيار ديگري كاربرد زينتي دارد .

چاقوسازی

"چاقوسازي" هنر چاقوسازي به طريقه نسل به نسل از پدران به فرزندان به ميراث مانده و همچنان در اين شهر و با همان كيفيت گذشته رونق دارد . چاقو انواع مختلفي دارد از جمله شكاري، قلمه‌زني، تزييني و دسته شاخي كه نامگذاري اين چاقوها بر اساس تيغه و نوع استفاده آنها مي‌باشد .

پته

پته دوزي‌ نوعي‌ از رودوزي‌هاي ايراني‌ است‌ که‌ طي آن تمام سطح پارچه‌ بوسيله ي بخيه هاي‌نخي رنگين پوشيده ميشود و هنرمنداني‌ که‌ اکثرا نيز از زنان و دختران خانه‌ دار هستند با‌کمک سوزن‌ نقوشي‌ ذهني را که‌ ملهم از پندارها و بينشهاي شخصي شان است‌ بر زمينه ي‌پارچه‌ ي پشمي ضخيمی بنام عريض‌ مينشانند.‌

عريض‌

که در گذشته از آن براي دوخت‌ دامن‌، کت‌ و پالتو نيز استفاده‌ بعمل مي‌آمد پارچه‌‌يي دستباف است‌ که‌ بوسيله ي دستگاههاي بافندگي‌ چوبي‌ توليد ميشد. ولي‌ در سالهاي اخير ‌دستگاههاي چوبي‌ جاي خود را به‌ دستگاههاي تک‌ فاز برقي‌ دادند و پس‌ از آن نيز تدريجا‌بافته هاي کارخانه‌ يي‌ جانشيني عريض‌هاي دستباف شده و هم‌ اکنون پته هاي استان کرمان‌را بيشتر اينگونه‌ پارچه‌هاي کارخانه‌ يي‌ تشکيل ميدهد.‌

ريس‌

که‌ معمولا در رنگ‌هاي عنابي‌، مشکي، سبز روشن‌، سبز تيره، زرد، نارنجي، قرمز، آبي‌‌تيره، سبز ماشي‌، لاکي‌ و..... مورد استفاده‌ ي پته دوزان قرار ميگيرد نوعي‌ نخ‌ پشمي‌دستريس‌ يا ريسيده شده بوسيله ي ماشين است‌ که‌ ميزان مصرف آن به‌ نسبت نوع نقش و ‌ضخامت‌ يا نازکي‌ نخ‌ مورد مصرف متفاوت‌ ميباشد. ولي‌ بط‌ور متوسط‌ رودوزي‌ هر متر پته به‌‌حدود 375 تا 400 گرم نخ‌ احتياج دارد.‌

سوغات

تنوع و گوناگونی سوغات کرمان بحدی است که هر مسافری با هر توان مالی و با هر علاقه و ذائقه ای می تواند از يک يا چند نوع آن بهره مند گردد.پسته، قاووت، کماچ سهن، سمنو، کلمپه، مسقطی(سيرجان) و سوهان (زرند) با قيمتی نه چندان زياد مرتفع کننده تقاضای عده ای از مسافرين است و طالبان و عاشقان هنرهای دستی می توانند با انواع پته ، قالی، گليم، شريکی پيچ، کارهای قلمزنی زيبا ، ظروف مسی جالب آشنا و به عنوان سوغات خريداری نمايند.

معروفترين سوغات

زيره:

که شهرتش از سرزمين ها فراتر رفته و به ادبيات و شعر و ضرب المثل پيوسته و همواره تداعی کننده نام کرمان است.زيره گياهی خوشبو و مقوی است که در چرخه داروئی نيز قرار دارد و انواع مختلفی دارد از جمله :زيره هفتاددم،نودم،زيره کبکو و مرغوب ترين نوع آن س ياه رنگ است و در دامنه کوه های هزار و ديگر کوههای استان می رويد.

زادگاه اوليه زيره ، کرمان است و نوع مرغوب آن با رنگی سياه در کوهستانها و به طور وحشی می رويد و بيش از 80 درصد محصول مرغوب از کوه جوپار حاصل می شود .زيره هفتاددم در دامنه های کوه و دره هايی که هوای گرم تری دارد می رويد.اين زيره هفتاد روز پس از عيد نوروز به دست می آيد.زيره نودم در ارتفاعات بالاتر و نودروز پس از عيد نوروز چيده می شود اين نوع زيره درشت تر و عطر بيشتری دارد.زيره کبکو در نزديکی يخچال ها و ارتفاع بالای 3000 متری می رويد و اين زيره بدون عطر و درشت تر از نوع اول است و معمولا خوراک کبک هاست.

پسته:

ميوه خاص و سوغات ويژه کرمان ،از نظر کيفيت و تنوع پسته است و از ديدگاهی ديگر، به عنوان يکی از محصولات کشاورزی ارزشمند و پشتوانه اقتصاد کشور می باشد.از ببهترين مناطق استان که در آن پسته کاشته می شود می توان به رفسنجان، رباط، راور، کرم ان، بردسير، شهربابک و زرند اشاره کرد.رفسنجان رتبه اول توليد و صادرات پسته ايران را دارد .انواع پسته در کرمان عبارتند از :کله قوچی، اوحدی، رباطی، بادامی، کدويی، راوری و ممتاز می باشد.

قوتوquvetoo(قاووت):

برای تهيه قوّتو دانه گياهان زيادی مانند: سياه دانه، خرفه، قهوۀ، جو، بذرکتان، موردانه، هل باد و... را کمی برشته کرده و با شکر مخلوط و سپس آسياب نموده و بدين ترتيب پودر قهوه ای رنگی بدست می آيد و همان طور که از نامش بر می آيد بسيار مقوی می باشد.انواع ديگر آن پسته ای،نارگيلی و نخودی است که هر کدام به ترتيب پسته،نارگيل و نخود با شکر مخلوط می شود.

عطريات و عرقيات:

به طور کلی کرمانی ها به داروهای گياهی اعتقاد خاصی دارند و از زمانهای قديم تهيه عرقيات با کيفيت بسيار عالی در خانه مرسوم بوده.در منطقه لاله زار در نزديکی بافت عرقيات ، بخصوص گلاب بسيآر عالی تهيه می شود ديگر سوغات کرمان :خرما،حنا و روشور می باشد.

 

صنایع دستی و سوغات استان سیستان و بلوچستان

با توجه به اصالت صنایع دستی استان و همچنین آمیختگی آن با آداب و رسوم منطقه بیشتر صنایع موجود، عمدتاٌ عبارتست از سوزن دوزی، سکه دوزی، سفال سازی، گلیم بافی، خورجین بافی، جواهرسازی، حصیربافی، خراطی، قالیچه، پلاس بافی. صنایعی که در تحت پوشش سازمان صنایع دستی استان قرار گرفته، عبارتند از: سوزن دوزی و سکه دوزی بلوچ، بافت قالی و قالیچه، سفال سازی، حصیربافی،گلیم بافی می باشد.

سوزن دوزی

نقش بستن روی پارچه با نخ و تشکیل نقشی زیبا و سنتی است که در هر کجای استان به صورتی متفاوت انجام می شود: در زاهدان، سبک دوخت شماره دوزی یا آسان تانکه، در زابل خامه دوزی، در منطقه سراسری پریواردوزی و در محدوده ایرانشهر و نیک شهر سوزن دوزی دوتاری، موسم و چهارتاری می باشد. این رشته یکی از رودوزی های منحصر به فرد در کشور می باشد که به همین دلیل سوزن دوزی را به عنوان نورچشم زنان بلوچ می شناسند.

سفال سازی

سابقه تاریخی زیادی در این استان دارد، از آثار مکشوفه در شهر سوخته تا بقایای برجای مانده سفال در قلعه بمپور و قنوج. در 35 کیلومتری شهرستان مرزی سراوان روستایی به نام کلپورگان قرار دارد که سفال های سنتی آنجا از جمله سفال های قدیمی و منحصر به فرد کشور می باشد و سابقه چندین هزارساله دارد، ساخت آن صرفاٌ با دست و بدون بهره گرفتن از هر نوع ابزار و چرخ سفالگری است. نقش این سفال از آمیزش آب با سنگ "تی توک" و با دست صنعتگر شکل می گیرد، سپس مرحله پخت آن با توجه به زیبایی طرح، رنگ و قدمت در بازارهای داخلی و خارجی مطرح است.

قالی و قالیچه

بافت قالیچه های سنتی از دیرباز در منطقه سیستان رایج بوده که با توجه به وجود دام های اصیل و پشم حاصل از آنها، این هنر-صنعت نسل به نسل حفظ شده است. نقش های زیبای سنتی قالیچه زابلی عبارتند از: گلدانی،خشتی ومردخانی، قالی زابل با توجه به نوع بافت گره از مرغوبیت مطلوبی برخوردار است.

گلیم بافی

یکی دیگر از رشته های صنایع دستی استان، بافت گلیم های سنتی  محلی (گلیم بلوچی) است که در حوالی شهرستان خاش و حومه سراوان بافته می شود، این دست بافتها با نقوش زیبای سنتی  می توانند به عنوان کالایی با ارزش مطرح است. البته در حاشیه مرزی زابل هم بافت گلیم های محلی به شیوه سنتی رایج است.

سکه دوزی

نوع دیگر از صنایع دستی انحصاری استان، سکه دوزی است که به آینه دوزی، دکمه دوزی هم معروف است و به گرایش محلی سامان هم می گویند. این هنر با توجه به تنوع مواد اولیه و رنگارنگی پولک ها و درخشش آینه های ریز و درشت، طالبان زیادی دارد. مصرف اصلی آن تزئین اتاقها و مرکب تازه عروسان است. موطن اصلی سکه دوزی در بلوچستان است، اکنون طرح های کوچک و بزرگ سکه دوزی در آپارتمانها و منازل مسکونی، زینت بخش اتاق هاست.

حصیربافی

وجود نخل های زینتی کوتاه که در بیابان های بلوچستان بسیار به چشم می خورد و به گویش محلی "پیشPish" نام دارد، باعث بافت مصنوعات حصیری به ویژه طناب حصیری می شود، طناب حصیری عمدتاً نوعی مبلمان خراطی شده به ارزان قیمت به کار می رود و در فروشگاه های صنایع دستی عرضه می شود. نوعی زیرانداز، سجاده حصیری کتور، سیواس (کفش حصیری) صافی و غیره از جمله طرح های تولید شده با حصیر است که بیشتر در محل، مصرف دارد

 

صنایع دستی و سوغات استان فارس

هم اکنون تولید انواعی از صنایع دستی در مناطق عشایری و روستایی و نیز در شهرهای استان فارس رواج دارد. بیشترین تعداد صنعتگران دستی در گروه بافته های داری قالی, گلیم و گبه قرار دارد. پس از آن باید از خاتم خاتم سازی و خاتم کاری یاد کرد. پس از آن معرق چوب, منبت کاری چوب, ریزه کاری, نقاشی روی چوب سفال و سرامیک سازی, کاشی معرق کاشی هفت رنگ و نقاشی روی سفال. از رشته های رایج در استان فارس طراحی و نگارگری (نگارگری، گل و مرغ سازی، تذهیب و تشعیر) است.

رنگرزی گیاهی و استفاده از مواد ملونه طبیعی در رنگرزی خامه و ابریشم نیز کاری پررونق در استان فارس است. در زمینه فلز کاری و هنرهای مرتبط با فلز نیز استان فارس از سابقه طولانی برخوردار و آثار نقره کاری و قلمزنی روی نقره آن شاخص است. سایر رشته های صنایع دستی رایج در این استان عبارتند از: دوخت لباسهای محلی عروسک سازی، در پیکر تراشی، نمدمالی، سراجی، رودوزی های سنتی، بافتنی ها، نقشه کشی فرش، گچ گلیم.

در استان فارس بخش عمده ای از تولید گلیم توسط زنان و دختران عشایر ساکن و کوچ رو قشقایی انجام می شود. برای بافت گلیم معمولاً از نقشه استفاده نمی کنند. نقشه ها ذهنی هستند و معمولاً از طرح هایی استفاده می شود که از نسل های گذشته به حال انتقال یافته و تغییرات جزیی در همان چهارچوب آداب و رسوم موجود در منطقه است. مهمترین مراکز تولید گلیم در استان فارس منطقه فیروزآباد، ممسنی و داراب است. گلیم های قشقایی نه تنها در ایران که در سطح جهان نیر به واسطه اصالت نقش ها و رنگ های زیبا و کیفیت ممتاز بافت مشهور و مورد تقاضا است.

فرش های قشقایی معمولاً به طریق «ذهنی بافی» بافته می شود. این نقشه های ذهنی نوعی بازآفرینی سنتی است که از نسل های پیشین به امروزیان رسیده است. بافندگان ایلی همان نقوش را تکرار می کنند بدون آنکه از نقشه استفاده کنند. از این رو معمولاً هیچ دو فرشی کاملاً و عیناً شبیه یکدیگر نیست. قالی های فارس اکثراً نرم و تا اندازه ای ظریف و نازک هستند و وجه تمایز آنها با سایر فرش ها نیز همین صفات است. بافت قالی در اکثر مناطق عشایری و روستایی استان فارس رواج دارد و افزون بر مناطقی که ایل قشقایی در آن اسکان دارند. قالی بافی در دیگر شهرها و روستاهای استان منجمله در آباده و شیراز و فسا نیز مرسوم و متداول است.

رنگرزی سنتی:

در شیراز و برخی دیگر از شهرهای استان فارس، کارگاههای متعدد رنگرزی با مواد ملونه طبیعی (گیاهی) وجود دارد که در این کارگاهها با بهره گیری از مواد رنگزایی همچون نیل، اسپرک، خوشک، روناس و ... و استفاده از دندانه هایی نظیر زاج سفید، زاج سیاه و زاج سبز، اقدام به رنگرزی خامه و ابریشم می کنند. رنگهای طبیعی به واسطه دوام زیاد، متناسب بودن با مواد اولیه مورد استفاده در بافت زیراندازها و حالت زیبا، مخملی و دل نوازی که به بافته ها می بخشد درمقایسه با رنگهای شیمیایی (حتی رنگهای کاملاً ثابت شیمیایی) از رجحان و برتری برخوردار است.

رند:

رند, نوعی گلیم بسیار ریزبافت و ظریف منطقه فارس است که به آن سوزنی هم می گویند. این بافته فرش مانند از کارهای زیبای عشایر قشقایی است. شیوه بافت آن مانند ورنی و شیرکی پیچ به طریق پودپیچی است.

رنگ این نوع بافته معمولاً تیره و روشن و نقوش آن همان نقوشی است که در قالی و گلیم به کار می رود.

خوابگاه (مفرش):

عشایر قشقایی از مفرش برای جای دادن رختخواب و البسه استفاده می کنند. این محصول به شکل مکعب مستطیل بوده و اندازه آن تقریباً ۸۰×۸۰×۵۰ سانتیمتر است که به وسیله بندهای چرمی و قلاب های نر و ماده بسته می شود. در دو طرف مفرش دو دستگیره چرمی دارد. مفرش از وسایل اصلی هر سیاه چادر و هر خانواده ایلی است. تار مفرش از نخ و پود آن پشمی است و رنگ های به کار رفته در آن بیشتر قرمز, سرمه ای و آبی است. نقش های مفرش محدود است و این به علت شیوه بافت آن است, در حقیقت رنگ به وجود آورنده نقش در مفرش است و نوع بافت در همه نقوش یکسان است.

خاتم سازی:

از دوره صفویه به این سو, شهر شیراز به عنوان خواستگاه هنر خاتم سازی, مهمترین مرکز خاتم سازی ایران بوده و هست و شاخص ترین خاتم سازان شیرازی چون صنیع خاتم، گلریز خاتمی، حکیم الهی و ... همواره سهم شایسته ای هم در تولید و عرضه آثار ممتاز خاتم و هم در تربیت نیروی انسانی و خاتم سازان جدید داشته اند. خاتم شیراز به واسطه کیفیت مناسب و طرحهای اصیل و مواد اولیه مرغوب, از جایگاه مناسبی در خاتم سازی ایران برخوردار است.

منبت کاری:

در استان فارس و بویژه در شهر آباده، منبت کاری شهرتی دیرینه دارد و در این شهر زیباترین آثار منبت چوب به صورت جعبه ها، صفحات شطرنج، مبلمان، میز و ... عرضه می شود. ضمن آنکه منبت کاری در شهر شیراز هم از رونق خوبی برخوردار است.

ساخت و قلمزنی نقره:

شهر شیراز به واسطه آثار تهیه شده از نقره و نیز قلمزنی های شاخص انجام شده بر روی نقره که با طرح های زیبایی از تخت جمشید مشخص می شود و به صورت گیره های استکان و لیوان, سینی و ظروف دیگر عرضه شده است. از قدیم الایام دارای شهرت و اعتبار بوده است و در حال حاضر این «هنر صنعت» اگر چه همچون گذشته های نه چندان دور رونق ندارد اما همچنان به حیات خود ادامه می دهد و آثار تولیدی از کیفیت مطلوبی برخوردار است.

سایر صنایع دستی

در استان فارس, گیوه بافی و گیوه دوزی، نمدمالی و کلاه مالی، رودوزی های سنتی، سفال و سرامیک و کاشی و برخی دیگر از انوع صنایع دستی همچون آئینه کاری، گل سازی، ساخت زیورآلات و ... نیز مرسوم و متداول است.

سوغات عمده شیراز آبلیمو و آبغوره می‌‌باشد. همین طور بهارنارنج شیراز زبانزد خاص و عام است. همینطور شیرازی‌ها نوعی پالوده به همان نام پالوده شیرازی دارند که یکی از بهترین انواع پالوده در ایران است.

عرقيات و شربت هاي طبيعي بهترين سوغاتي هاي شيراز است. عرق شاتره، نسترن، بيديمشك، اترج، تارونه، بهار نارنج، نعنا چهل گياه، كاسني، شربت به ليمو و نارنج، گاوزبان و كيالك از اين نمونه اند كه هركدام داراي خاصيت خود ميباشند.

گلاب ميمند از سوغاتي هاي مهم فارس و شيراز است.

ديگر سوغاتي هاي شيراز و استان فارس عبارتند از :

كلوچه و مسقطی شيراز، ليمو ترش جهرم، خرماي جهرم، نان شيرين فسا، حلواي ارده و نان كنجدي، حلواي مسقطی لار، حاج بادام و نان كماج ني ريز، پرتقال داراب، گيوه آباده و رب انار ارسنجان

 

صنایع دستی و سوغات استان کردستان

در استان کردستان تهيه و توليد انواع فرآورده هاي دستي از ديرباز مرسوم بوده و برخي از اين صنايع دستي از آوازه جهاني برخوردار است که عبارتند از:

سفالگري و سراميک سازي:

هنر سفالگري از زمانهاي بس کهن در کردستان رايج بوده و ظرفهاي سفالين متعددي در زير زمين کشف شده و نشان مي دهد که اين هنر در دوره پيش از تاريخ در کردستان مورد توجه فوق العاده مردم بوده و تعدادي از آنها را در گورهاي مردگان پيدا کرده اند. در دوره ساسانيان جنس لعاب تکامل يافت و کردستانيها ظروف لعابدار بسيار زيبايي مي ساختند که تعدادي از اين ظروف از زير خاک بيرون آمده است. هنر سفال سازي از آن تاريخ به بعد در ايران رونق پيدا کرد و ظروف لعابدار با گل معمولي ساخته مي شد و آن از خاک رس بدون ماسه و شن و مواد آهکي بود و اين نوع ظروف در کردستان به وفور پيدا مي شود.

کاشي کاری:

صنعت کاشي کاري نيز در کردستان رونق بسياري دارد و اين صنعت از قرن سيزدهم هجري قمري به بعد رو به پيشرفت گذاشت و داخل مسجد "دارالاحسان" و مسجد "دارالامان" و خانه هاي قديمي سنندج از کاشيهاي معرق پوشيده است و هنر ساختن کاشيهاي معرق در زمان " امان الله خان اول اردلان " ( -هجري) اوج گرفت و صنعت کاشي سازي در اين زمان رو به تکامل گذاشت.

قاليبافي:

قالي بافي در کردستان بسيار رايج است و نام کردستان هميشه مترادف با مهمترين قاليهاي دستباف بوده که با کمال ذوق و سليقه پديد آمده است و قالي افشار و سنندج و بيجار و بوکان امروز شهرت جهاني دارد و به تحقيق يکي از پرارزشترين فرشهاي ايران است. بيشتر طرحهاي مورد استفاده قاليبافان در کردستان طرحهاي شکسته بوده و بندرت از طرحهاي ديگر استفاده مي شود، از ميان اين طرحها مي توان به طرح ماهي درهم (هراتي)، ريزماهي نقش بته اي، گل وکيلي، گل ميرزاعلي، گل مينا و شاخ گوزن و ميناخاني اشاره کرد.

گليم:

مشهورترين گليمهاي کردستان، سنه است که اکنون شامل سنندج و اطراف آن مي شود، اين منطقه از مراکز مهم توليد قالي و گليمهاي کردستان به شمار مي آمده است. سنه از زمان سلطنت صفويان پايتخت کردستان بوده است و تاثير صفويان در گليمهاي به جاي مانده از قرون هجدهم، نوزدهم و اوايل قرن بيستم به وضوح ديده مي شود. گليمهاي قبايل سنجابي و جاف تحت تاثير آويزهاي زربافت و قلاب دوزي شده صفوي است، گليمهاي سنه چه از نظر فني و چه از لحاظ زيبايي شناسي با ديگر گليمهايي که توسط قبايل و چادرنشينان کرد بافته شده، تفاوت دارد. در بافت آنها نوعي ذوق هنري ديده مي شود و بيش از گليمهاي ديگر به فرش- هاي گره دار ايراني شبيه است.

منبت کاري:

منبت کاري چوب در کردستان از قديم رواج داشته و درهاي چوبي در کردستان و برخي از روستاهاي آن که به جاي مانده متعلق به دوران صفوي بوده که داراي کنده کاريهاي دقيق و به صورت گل و کتيبه هاي گوناگون است. اکنون در سنندج معروفترين و زبردست ترين منبت کاران در کارگاه هاي خود مشغول به کارند همراه با سبکهاي جديد، که در آن ابداع و ابتکار خود را محفوظ داشته اند.

نازک کاري چوب:

ساخت فرآورده هاي چوبي و نازک کاري در سنندج سابقه طولاني دارد و محصولات چوبي اين شهر از قديم الايام خواستاران فراواني داشته، بويژه تخته شطرنج هاي سنندج از مرغوبيت خاصي برخوردار است و در کارگاه هاي نازک کاري علاوه بر تهيه تخته شطرنج محصولهاي ديگري از قبيل قوطي سيگار و شيريني خوري و کيف زنانه و جعبه و لوازم آرايش و سيني و بشقاب و غيره توليد مي شود. امروز کارگاه هاي خراطي کردستان بيشتر به تهيه قليان، پيپ چپق، عصا، چوب دستي و چوب سيگاري مي پردازند.

موج بافي:

يکي ديگر از صنايع دستباف کردستان موج بافي است، کردها از موج براي نگهداري رختخواب و وسايل اضافي بهره برداري مي کنند و در ضمن به عنوان پشتي هم از آن استفاده مي نمايند و زيبايي خاصي به محل زندگي مي دهد. تهيه موج که مانند پارچه نازک و لطيف است در اغلب شهرها منجمله سنندج، سقز، بانه و مريوان رواج دارد.

شالبافي:

شال يک نوع پارچه است که براي تهيه لباس کردي مورد استفاده قرارمي گيرد.

 

سوغات كردستان

مهمترين صنايع دستى استان شامل فرش، گليم، سجاده، نمد، نازك‌كارى، زيورآلات كردى و آلات موسيقى است. فرش سنندج در نوع خود بى‌نظير است و فرش و گليم بيجار نيز معروفيت خاصى دارد. شايد بتوان گفت بعد از فرش، مهمترين سوغات استان صفحه شطرنج و ساير مصنوعات چوبى است كه توسط هنرمندان حرفه‌اى اين ديار ساخته و روانه بازار مى‌شود.

 

صنایع دستی و سوغات استان یزد

زيلو بافي:

از ديگر زيراندازهاي معروف استان زيلو است، زيلو يكي از مناسبترين و بادوامترين كف پوشها، به ويژه براي مناطق كويري است. مركز زيلو بافي استان، شهرستان ميبد است كه تا مدتها پيش مخارج صدها خانوار از توليد آن تامين مي شد.

شعر بافي:

اين صنعت داراي رشته هاي مختلف است . اساس كار شعربافان دستگاههاي چوبي است كه به اقتضاي نوع توليد در ابعاد مختلف طراحي وساخته مي شود.

كارهاي « شعر بافی» متنوع و دست بافته هاي آن بدين گونه است : ترمه، زري، مخمل، شمد، چادر شب ،دستمال يزدي، دارايي ( ايكات)،روتختي، خورجين بافي، جيم، بقچه ، احرامي، قناويز، دنداني شال بافی رو فرشي.

سفال و سراميك:

ميبد مركز مهم سفال و سراميك استان يزد است كه عمده فعاليتهاي سفال وسراميك درآنجا متمركز شده است .در اصطلاح محلي به توليدات سفال كواره مي گويند. با استفاده از منابع گل رس و با برخورداري از قرنها تجربه و كارآزمودگي توليد انواع ظروف سفالي وسراميكي در ميبد رواج دارد.

گيوه بافي :

زنان روستايي در اوقات بيكاري خود با استفاده از ابزارهاي ساده، رويه گيوه مي بافند و يا به قول خودشان مي چينند.

آهنگري (چيلانگري):

آهنگران قديمي يزد با استفاده از وسايلي ساده نظير دم و انبر و چكش به توليد ابزار آلات مورد نياز مردم چون قپان، قند چين، چاقو، زنجير، انبر، قفل و كارد مي پردازند.

حصيربافي:

حصير بافي با بافت بوريا از قديمي ترين صنايع دستي در ايران است. در استان يزد در مناطقي چون بافق، بهاباد، مباركه و روستاي زردين اردكان بافت حصير با استفاده از الياف درخت خرما رواج دارد انواع توليدات آنها شامل : حصير زيرانداز، انواع كلاه، بادبزن، جارو، سبد وپادري است.

كاشي سازي:

مقصود كاشي هاي زيبا و گوناگون سنتي است كه در معماري بناها به كار ميرود و حاصل كار صنعتگران و هنرمندان اين رشته است . از انواع كاشي ها مي توان به كاشي يزدي، كاشي كمك، كاشي شبكه، كاشي شش گوش، كاشي حاشيه، كاشي كمند، جوك وكاشي هفت رنگ اشاره نمود.

سريشم سازي:

سريشم نوعي چسب حيواني است و بيشتر به مصرف خاتم كاري مي آيد .

از ديگر صنايع دستي استان يزد مي توان به قلم زني، شيشه گري، بافت پادري، كف پوش و چرم سازي، موتابي و نمد مالي اشاره كرد.

از بهترين سوغاتى هاى شهر يزد، شيرينى هاى آن است. باقلوا، قطاب، زولبيا، پشمك، لوز بيد مشك، حاجى بادام و لوز پسته از شيرينى هاى معروف يزدى است. سوهان، عرقيات سنتى و حلوا ارده يزد نيز معروف است.